27 Jan
2012
Η κρίση της Ευρώπης είναι υπαρξιακή. Το ερώτημα, δηλαδή, είναι αν η Ευρώπη θα συνεχίσει ως μία αναγνωρισμένη οντότητα. Η ιστορία της ένωσης ελέγχεται, αλλά έχει να επιδείξει μεγάλες επιτυχίες στη μέχρι τώρα πορεία της. Έχει ενώσει μία χωρισμένη ήπειρο από το Β' παγκόσμιο και μετά, καθώς και από την πτώση της Σοβαετικής ένωσης. Η ενιαία αγορά έχει δημιουργήσει υψηλά επίπεδα εγχώριου και εξωτερικού εμπορίου. Η Ε.Ε έχει δημιουργήσει ανθρωπιστικά projects σε όλο τον κόσμο. Αυτοί που την κατακρίνουν ισχυρίζονται ότι τα μέλη που την αποτελούν έχουν θυσιάσει πολύ από την εθνική τους ακεραιότητα. Το αντι-επιχείρημα, παρ' όλα αυτά, είναι ότι σε ένα παγκοσμιοποιημένο κόσμο, προσφέροντας ακεραιότητα, κερδίζεις σε έλεγχο, τον οποίο θα έχανες σε διαφορετική περίπτωση.Υπάρχει ελπίδα τώρα στις πιο σκοτεινές ημέρες για την Ε.Ε, ώστε να επιβιώσει, ακόμη και να αναπτυχθεί;
Τα αίτια της κρίσης είναι πολλά και από αυτά πρέπει να ξεκινήσει η θεώρηση. Κάποια υπερβαίνουν την Ευρώπη - κυρίως η προβληματική φύση της παγκόσμιας οικονομίας - ενώ άλλα έχουν να κάνουν με τις αποτυχίες τους. Η Ε.Ε είναι αργοκίνητη και όχι καλά εξοπλισμένη, ώστε να αντιμετωπίζει καταστάσεις, οι οποίες απαιτούν επείγουσες και άμεσες πράξεις. Ο διάλογος έχει επικεντρωθεί στο γεγονός ότι η Ε.Ε έχει εγκαθιδρυθεί χωρίς δημοσιονομικό έλεγχο ή ένα δανειστή ως "τελευταίο καταφύγιο". Όπως η οικονομική σύγκλιση μεταξύ φτωχότερων και πλουσιότερων χωρών δεν επιτεύχθη. Η Συνθήκη της Λισαβώνας, σχεδιασμένη να κάνει την οικονομία της Ε.Ε την «πιο ανταγωνιστική στον κόσμο» αγνοήθηκε από τις χώρες που την είχαν πραγματική ανάγκη – ειδικότερα τον Νότο. Αντί, για παράδειγμα, να πιέσουν μεταρρυθμίσεις μέσω των συντάξεων, της ιατρικής περίθαλψης, ή την αγορά εργασίας, οι κυβερνήσεις απλά δανείζονταν για να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους. Το χάσμα μεταξύ Νότου και Βορά άνοιξε με την Γερμανική οικονομία να γίνεται η πιο κερδοφόρα. Τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Ε.Ε είναι πραγματικά εντυπωσιακά. Δεν αποτελεί έκπληξη ότι η σύγχυση δείχνει να βασιλεύει και ότι πολλοί πολίτες αποστρέφονται την ένωση. Ο Εθνικισμός είναι και πάλι «στα πάνω» του στην Ευρώπη. Γιατί, λοιπόν, να ελπίζει η Ευρώπη;
Διαστροφικά, κάπως, η απάντηση βρίσκεται κατά ένα μεγάλο ποσοστό, στη σοκαριστική εμπειρία της κρίσης. Πολύ πιο ριζικές και άμεσες καινοτομίες δημιουργούνται σε παρόμοιες καταστάσεις από ότι σε πιο ήρεμες εποχές. Μία αποτελεσματική βραχυπρόθεσμη απάντηση στα δεινά του Ευρώ είναι υποχρεωτική. Ας υποθέσουμε – ίσως με μία δόση εξωτερικής βοήθειας – ότι το Ευρώ θα επιβιώσει, όπως μοιάζει το πιθανότερο. Το καλύτερο αποτέλεσμα σε αυτό το σημείο, αντίθετα με αυτό που πιστεύουν πολλοί, θα ήταν για την Ευρωζώνη να διατηρηθεί με και τα 17 μέλη της, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας. Στην πραγματικότητα είναι ο μόνος τρόπος με τον οποίον οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις μπορούν να επιτευχθούν εντός των χωρών που παλεύουν για τη σωτηρία τους. Μία πρόσφατη λεπτομερή ανάλυση από το «Euro Plus Monitor» καταδεικνύει ότι ότι η σύγκλιση, η οποία δεν πραγματοποιήθηκε όταν πρωτοσυστήθηκε το Ευρώ, τώρα συμβαίνει με ταχύ τρόπο. Οι θέσεις των χωρών της Ε.Ε σε όρους οικονομικού πλούτου και σε ταχύτητα με τους οποίους προσαρμόζουν τις οικονομίες τους. Τα έθνη, τα οποία βιαστικά ονομάστηκαν PIGS – Πορτογαλία, Ιρλανδία, Ελλάδα και Ισπανία – είναι όλα μέσα στα πρώτα έξι όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις. Ανοίγουν οι αγορές εργασίας τους, ανεβάζουν το όριο συνταξιοδότησης, μειώνουν τη φορολογία και τα πολυέξοδα κυβερνητικά γραφεία.
Όπως έχει δείξει η προηγούμενη εμπειρία των επιτυχημένων χωρών, τέτοιες αλλαγές είναι οι συνθήκες διατήρησης ενός αποτελεσματικού κράτους κοινωνικής πρόνοιας – το Ευρωπαικό κοινωνικό μοντέλο. Σωστά επιχειρηματολογείται, ότι υπάρχει μία πιεστική ανάγκη να συζητηθούν όχι τα βραχυπρόθεσμα δημοσιονομικά μέτρα, αλλά οι μακροπρόθεσμες αλλαγές ώστε να προωθήσουν τη δημιουργία πλούτου. Λαμβάνοντας την Ελλάδα ως παράδειγμα, θεωρείται ότι η εξωτερική βοήθεια, καθώς και η εσωτερική αναδιάρθρωση πρέπει να επικεντρωθεί στη δημιουργία επενδυτικών ευκαιριών, και στο άνοιγμα νέων αγορών. Συμπεραίνουν, παρατηρώντας ότι, παρ’ όλο που θα υπάρχει μία περίοδος κατά την οποία οι χώρες της Ευρωζώνης θα υποφέρουν, αυτές θα βγούνε δυνατότερες από τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, οι οποίες δεν πραγματοποιούν τέτοιες μεταρρυθμίσεις. Πολλές χώρες μέλη έχουν εκφράσει την πρόθεσή τους να μπούνε στο Ευρώ αν τα τωρινά προβλήματα ξεπεραστούν. Η Μεγάλη Βρετανία θα είναι μέρος ενός μικρού γκρουπ που θα παραμένει εκτός. Ο Radek Sikorski, ο Πολωνός υπουργός εξωτερικών έχει παρατηρήσει ότι το συνολικό χρέος της Βρετανίας, των νοικουριών και των εταιριών είναι πολλές φορές τοις εκατό του ΑΕΠ. «Είστε σίγουροι ότι θα σας ευνοούν πάντα οι αγορές;» ρωτάει. Αν το Ευρώ επιβιώσει και επεκταθεί, θα είναι μία ερώτηση την οποία η Βρετανική ηγεσία θα κάνει καλά να μελετήσει.
Και τι γίνεται με τη μοίρα της δημοκρατίας σε όλα αυτά; Αυτοί που έχουν φορέσει τον μανδύα του σωτήρα της Ε.Ε – Μέρκλελ και Σαρκοζί, μαζί με τους ‘τεχνοκράτες» στην Ελλάδα και στην Ιταλία, αποφεύγουν τους «decision-making» φορείς της Ε.Ε. Ο φιλόσοφος Jürgen Habermas έχει πικρά παραπονεθεί ότι η δημοκρατική διαδικασία έχει υποβιβαστεί, όπως πράγματι έχει γίνει. Παρ’ όλα αυτά, σε αυτό το σημείο η μεγαλύτερη απειλή για τη δημοκρατία θα ήταν η συντριβή του Ευρώ και το χάος που θα προκαλούσε. Η σταθεροποιήση του Ευρώ θα ήταν μία γέφυρα σε μία μακρόχρονη πρόκληση και ένα ερέθισμα για φαντασία. Μία νέα συζήτηση θα πρέπει να ενθαρυνθεί σε όλη την Ευρώπη για το πώς παραδοσιακοί περιορισμοί της Ε.Ε – η έλλειψη δυναμικής ηγεσίας και δημοκρατικής νομιμότητας – μπορούν να ξεπεραστούν. Είναι αντιθετικό εδώ και καιρό ότι ένας οργανισμός, ο οποίος απασχολείται με την προώθηση της Δημοκρατίας στον κόσμο υποφέρει από ένα δημοκρατικό έλλειμα.
Ο Anthony Giddens είναι μέλος της "Βουλής των Λόρδων"
μετάφραση: nonpaper